Tο δικαίωμα να ζεις καλά στον τόπο σου, Οικονομικός Ταχυδρόμος, Απόψεις, Experts, Σάββατο 4 Απριλίου 2026.
Η Έκθεση Letta, που
κυκλοφόρησε τέτοιες ημέρες το 2024, με τίτλο «Πολύ περισσότερο από μια Αγορά –
Ταχύτητα, Ασφάλεια, Αλληλεγγύη», και υπότιτλο «Ενδυνάμωση της Ενιαίας Αγοράς
για την παροχή ενός βιώσιμου μέλλοντος και ευημερίας για όλους τους πολίτες της
ΕΕ», έφερε στο προσκήνιο σημαντικές προκλήσεις και σημαντικές προτάσεις για την πρόοδο της ευρωπαϊκής ενοποίησης και ευημερίας με την
ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ενιαίας Αγοράς.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η
συστηματική αναφορά του στην ελευθερία μετακίνησης και στην ελευθερία παραμονής
-στο δικαίωμα να μπορεί να ζει κανείς καλά στον τόπο του, σε μια «νέα» Ενιαία Αγορά
για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες.
Η Ευρωπαϊκή Ενιαία Αγορά, η οποία
όπως έχουμε αναλύσει (βλ. Η
Ενιαία Ευρωπαϊκή Αγορά δεν είναι αυτό που φαίνεται), είναι
πολλές οικονομίες σε μία ατελή τελωνειακή και μία ατελή νομισματική ένωση, θεωρητικά σχεδιάστηκε με επίγνωση των πιθανών
διαφορικών επιπτώσεών της στους εργαζόμενους, τις εταιρείες και τις περιφέρειες.
Και με πρόθεση για την αντιμετώπισή τους, εισήχθη και τέθηκε σε εφαρμογή η Πολιτική
Συνοχής της ΕΕ ως θεμελιώδες στοιχείο της Ενιαίας Αγοράς.
Τώρα ο Letta, ανατρέχοντας εκ νέου στον Delors, και αξιοποιώντας την εμπειρία δεκαετιών της ατελούς
Ενιαίας Αγοράς, και των όχι ιδιαίτερα αποτελεσματικών Πολιτικών Συνοχής (με περιφέρειες
που βρίσκονται συστηματικά σε στασιμότητα ή παρακμή), υπογραμμίζει ότι ναι μεν πρέπει
να συνεχίσουμε να διασφαλίζουμε την ελεύθερη κυκλοφορία των Ευρωπαίων πολιτών, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται να διασφαλίσουμε
την «ελευθερία παραμονής».
Η ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ είναι
ένα πολύτιμο πλεονέκτημα, αλλά θα πρέπει να είναι επιλογή, όχι αναγκαιότητα. Θεωρεί
την ελευθερία κυκλοφορίας και την ελευθερία παραμονής ως δύο όψεις του ίδιου
νομίσματος, δύο αμοιβαία ενισχυτικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που πρέπει
να αναπτυχθούν από κοινού. Η Ενιαία Αγορά δεν πρέπει να δημιουργεί συνθήκες
όπου οι πολίτες αισθάνονται υποχρεωμένοι να μετεγκατασταθούν.
Η έννοια της ελευθερίας παραμονής
στην Έκθεση Letta αναφέρεται
σε πολιτικές και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη διασφάλιση ότι τα άτομα έχουν
την πραγματική επιλογή να παραμείνουν στις χώρες ή τις περιοχές καταγωγής τους,
αντί να επιλέγουν να μεταναστεύσουν λόγω έλλειψης ευκαιριών, πρόσβασης σε
υπηρεσίες, πρόσβασης σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, οικονομικών δυσκολιών,
κλιματικής αλλαγής, ή συγκρούσεων. Με άλλα λόγια, το δικαίωμα να μπορεί να ζει
κανείς καλά στον τόπο του, είναι μια
θεμελιώδης συνιστώσα της κοινωνικής συνοχής, και η ελευθερία παραμονής η
κοινωνική όψη της Ενιαίας Αγοράς.
Ερευνητές του Eurofound (Eleonora Peruffo, Alberto Naretto, Christopher White) ανέλαβαν το φιλόδοξο
έργο να συνθέσουν και να εκτιμήσουν ένα σύνθετο «δείκτη ελευθερίας παραμονής» ώστε να
μετρηθεί η δυνατότητα να μπορεί να ζει κανείς καλά στον τόπο του. Πρόκειται για
εργασία σε εξέλιξη η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιούνιο και εν συνεχεία
να δημοσιευθεί. Συνιστώσες του δείκτη
θεωρούνται μεταβλητές για την οικονομία και την αγορά εργασίας, την
πρόσβαση σε υπηρεσίες, την στέγαση, τις
ψηφιακές υποδομές και δεξιότητες, το περιβάλλον, την ποιότητα θεσμών.
Εξετάζονται, μεταξύ άλλων, εάν
και σε ποιο βαθμό οι περιφέρειες της ΕΕ έχουν καλύτερες ή χαμηλότερες επιδόσεις
όσον αφορά την ελευθερία παραμονής. Υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις εντός των
κρατών-μελών; Εάν και πως συσχετίζονται
οι δημογραφικές μεταβολές με τον δείκτη ελευθερίας παραμονής; Ποιες περιφέρειες
και περιοχές εμφανίζουν αποκλίνουσες δημογραφικές τάσεις και ανθεκτικότητα, ανάπτυξη
ή απόκλιση; Ποια είναι η σχέση μεταξύ
της ελευθερίας παραμονής και των δημογραφικών τάσεων στις περιφέρειες;
Τα πρώτα αποτελέσματα εκτιμήσεων του δείκτη φέρνουν όλες τις
ελληνικές περιφέρειες στην κατηγορία των χαμηλοτέρων επιδόσεων στον δείκτη ελευθερίας
παραμονής. Η κατά Letta έννοια της ελευθερίας παραμονής, και το
σχετικό δικαίωμα, αφορά όλους τους Ευρωπαίους
πολίτες, αλλά μάλλον αφορά ακόμη
περισσότερο του Έλληνες.
